ყოველდღიური ქიმიური ნაერთების კვალდაკვალ

ბავშვები 65 წელია პლასტელინით თამაშობენ. პლასტელინის ზუსტი ინგრედიენტები მწარმოებლებმა იციან, თუმცა აქ წარმოდგენილია ის ძირითადი ნაერთები, რომლებიც პლასტელინს პლასტიკურს ხდის.

წყალი და სახამებელი პლასტელინის ძირითადი კომპონენტებია. იგი უმეტესად შეიცავს ხორბლის ფქვილს, რომელშიც სახამებელი დაახლოებით 25% ამილოზის, ხოლო 75% ამილოპექტინის სახითაა წარმოდგენილი. სახამებლის გრანულებზე თბილი წყლის დამატება იწვევს მათ გაბერვასა და ჟელატინისებრი მასის წარმოქმნას იმის გამო, რომ შაქრისა და წყლის მოლეკულებს შორის წყალბადური ბმები წარმოიქმნება.

ნარევზე დამატებით ამილოპექტინის დამატება იცავს რეტროგრადირებისაგან (ან გამყარებისაგან), რაც ხდება მაშინ, როცა ამილოზის მოლეკულები კრისტალურ მესერს წარმოქმნიან.

მარილი ამცირებს სახამებლის ჰიდრატაციის რიცხვს და ხელს უშლის სოკოების გამრავლებას. მარილი შეიძლება იყოს: ნატრიუმის, კალიუმის ან კალციუმის ქლორიდები.

ამილოპექტინის დამატება პლასტელინს წებოვანს ხდის. საპოხი საშუალებები, როგორებიცაა: მინერალური ან ბოსტნეულის ზეთი, და ზედაპირულად აქტიური ნაერთები: პოლიეთილენ-გლიკოლესტერები, წებოვნობას ამცირებენ.

კონსერვანტებს, როგორებიცაა: კალციუმის პროპიონატი, ნატრიუმის ბენზოატი, პარაბენები ან ბურა, შეუძლიათ მიკრობების ზრდის პრევენცია.

არომატიზატორი, როგორიცაა ვანილინი, პლასტელინის სუნს აუმჯობესებს, ხოლო პიგმენტები ხასხასა ფერებს უზრუნველყოფენ.

ბიბლიოგრაფია და დამატებითი საკითხავი:

https://cen.acs.org/materials/Periodic-Graphics-Play-Doh-made/99/i35

სრულად

პლასტელინი, სახამებელი, ამილოზა, ამილოპექტინი, საღებარი, პიგმენტი

დღესდღეობით მსოფლიო ახალ კორონავირუსს, SARS-CoV-2-სა და მის მიერ გამოწვეულ ინფექციას, COVID-19-ს კარგად იცნობს. მაინც როგორ ხდება ინფექციის დიაგნოსტირება და როგორ მუშაობს კოვიდტესტები?

დღესდღეობით კორონავირუსის ინფექციის აღმოჩენისთვის გამოიყენება ე. წ. PCR (ქარ. პჯრ) ტესტი და ანტიგენის (Ag) ტესტი. PCR – Polymerase Chain reaction; პჯრ - პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია 1980-იანი წლებიდან გამოიყენება მრავალგვარი ინფექციური დაავადებების სადიაგნოსტიკოდ. ამ ტესტის ძირითადი არსი არის რა, რომ მცირე რაოდენობით დნმ-ის რამდენიმე მილიონჯერ ხდება, სანამ არ იქნება ინფექციის დიაგნოსტირება შესაძლებელი.

ვირუსის ტესტისთვის საჭიროა ნიმუში. პირველ რიგში, ხდება პაციენტის ცხვირ-ხახის ნაცხის ნიმუშის აღება. ნიმუში იგზავნება ლაბორატორიაში შემდგომი ანალიზისთვის.

დნმ ჩვენი და ზოგიერთი ვირუსის გენეტიკურ მასალას წარმოადგენს, მაგრამ ვირუსი, რომელიც იწვევს COVID-19-ს, SARS-CoV-2, არ შეიცავს ორჯაჭვიან დნმ-ს, იგი ერთჯაჭვიან რნმ-ს შეიცავს. პჯრ ტესტებს მხოლოდ დნმ-ის კოპირება შეუძლია, ამიტომაც საჭიროა რნმ-ის დნმ-ში გარდაქმნა.

ცხვირ-ხახის ნიმუშიდან ექსტრაგირდება ვირუსის რნმ. ხდება ამ რნმ-ის გასუფთავება სხვადასხვა უჯრედებისგან და ცილებისგან, რომლებმაც შეიძლება PCR ტესტს შეუშალოს ხელი. ხშირად ლაბორატორიები იყენებენ სპეციალურ კიტებს, რომელთა მწარმოებლებიც ქიმიური კომპანიები არიან.

გასუფთავებული რნმ-ს ურევენ ენზიმს სახელად უკუტრანსკრიპტაზა. ეს ენზიმი გარდაქმნის ერთჯაჭვიან რნმ-ს ორჯაჭვიან დნმ-ად იმისათვის, რომ პჯრ წავიდეს.

ვირუსის დნმ-თან ერთად სარეაქციო პჯრ არეში არის:

• პრაიმერები: ისინი დნმ-ის უბნის მცირე მონაკვეთებს წარმოადგენენ, რომლებიც უკავშირდებიან ვირუსის დნმ-ის ნაწილს. ეს იმის გარანტიას იძლევა, რომ პრაიმერები სხვა ვირუსისაგან განსხვავებულ დნმ-ს არ დაუკავშირდება.
• ნუკლეოტიდები: ესაა გენეტიკური კოდის (დნმ/რნმ) საშენი მასალა;
• ენზიმი Taq პოლიმერაზა: დნმ-ის ასლების წარმომქმნელი.

PCR-ის აპარატი ნარევს აცხელებს. ეს იწვევს ორჯაჭვიანი დნმ-ის გაყოფას. გაცივების შემდეგ პრაიმერი ებმება დნმ-ს. მას შემდეგ რაც პრაიმერები დაუკავშირდება დნმ-ს, ამ უბნიდან იწყება დნმ-ის ამწყობი ენზიმის მუშაობა, დნმ-ის კოპირება. ეს გაცხელება-გაცივების პროცესი განმეორებითად მიდის მანამ, სანამ არ მიიღება დნმ-ის მილიონობით ასლი.

ამით იხსნება, თუ როგორ ახდენს PCR ვირუსის გენეტიკურ კოდს, მაგრამ მაინც როგორ ხდება მისი დეტექტირება? აქ შემოდის ფლუორესცენტული საღებრები, რომლებიც სარეაქციო არეშია. ეს საღებრები უკავშირდება დნმ-ს, რაც დნმ-ის ფლუორესცენციას, ანუ სინათლის გამოსხივებას, უზრუნველყოფს. სწორედ ეს სინათლე საშუალებას გვაძლევს ვირუსის დეტექტირების შესაძლებლობას.

რაც უფრო მეტი ვირუსის დნმ წარმოიქმნება, მით უფრო იმატებს ფლუორესცენციის დონე და როდესაც იგი გარკვეულ ზღვარს აცდება, ტესტი დადებითია. თუ ვირუსი ნიმუშში არაა, პჯრ ასლს ვერ წარმოქმნის და, შესაბამისად, ფლუორესცენციის ზღვარის ვერ მიიღწევა - ტესტი ნეგატივია.

ერთი შეხედვით რთულია, თუმცა PCR ტესტები საკმაოდ სანდო გზაა ინფექციური დაავადებების დიაგნოსტირებისთვის, რის გამოც ეს ტესტი ყველაზე გავრცელებული COVID-19-ის ტესტისთვის. რასაკვირველია მასაც აქვს თავის უარყოფითი მხარეები.

პირველი არის ის, რომ ტესტს დიდი დრო სჭირდება, როგორც წესი, რამდენიმე საათი შედეგებამდე. გათვალისწინებული უნდა იყოს ლაბორატორიის ტესტირების შესაძლებლობები/ზღვარი, რაც ზღუდავს დღეში ტესტების ჩატარების რაოდენობას. პატარა კვლევით ლაბორატორიას დაახლოებით 80 ტესტის ჩატარება შეუძლია, თუმცა დიდ ლაბორატორიებს, რომლებსაც ბევრი აპარატი აქვთ 1000-2000 ტესტის ჩატარებაც კი შეუძლია.

კიდევ ერთი მინუსი არის რეაგენტების ხელმისაწვდომობა. როგორც აღვნიშნე, ზოგიერთი კომპანია რნმ ექსტრაქციის კიტებს ყიდის. გლობალური მოთხოვნა ტესტებზე გაზრდილია პანდემიის გამო, ამიტომაც შედარებით მაინც შემცირდა მიწოდება.

ზოგიერთ შემთხვევაში პრაიმერების არევის გამო ტესტები არასწორი გამოდის ხოლმე. ერთ-ერთი შემთხვევა აშშ-ში მოხდა, როცა ყველა კორონა ვირუსისთვის განკუთვნილი პრაიმერები გამოიყენეს.

დაბინძურება და დეგრადაციაც პრობლემას წარმოადგენს. ამის გამო ცრუ პოზიტიურის (როდესაც ადამიანს არ აქვს ვირუსი, მაგრამ ტესტი ამბობს, რომ აქვს) და ცრუ ნეგატივის (როდესაც ადამიანს აქვს ვირუსი, მაგრამ ტესტი ამბობს, რომ არ აქვს) შანსები არსებობს.

კიდევ ერთი: ამ ტესტს შეუძლია მხოლოდ განსაზღვროს არის თუ არა ვირუსი ნიმუშში და არ შეუძლია გაარჩიოს ადამიანს გადატანილი აქვს თუ არა ვირუსი.

ამ ტიპის ტესტის გაკეთება შესაძლებელია ანტისხეულების განსაზღვრის ტესტით. ინფექციებთან საბრძოლველად სხეული წარმოქმნის ანტისხეულებს. ეს ანტისხეულები რაღაც დროის განმავლობაში ინფექციის მერეც რჩებიან, რის გამოც ტეტებს მათი დეტექტირება შეუძლიათ.

გარდა ამისა, არსებობს ანტიგენის სწრაფი ტესტი, რომელიც შედარებით მცირე სიზუსტისაა. იგი ახდენს ვირუსის ზედაპირზე არსებული ცილების დეტექტირებას. გაცილებით სწრაფია ვიდე PCR, მაგრამ ნაკლებად მგრძნობიარეა.

ვირუსთან ბრძოლისთვის აუცილებელია: თვითიზოლაცია, ფიზიკური დისტანცია, პირბადე, ხელების ხშირი დამუშავება.

• COVID-19 testing – B Bibel, The Bumbling Biochemist;
• Real-time PCR in virology – I Mackay, K Arden, & A Nitsche;
• Everything you need to know about coronavirus testing – M Molteni & A Rogers;
• Beginner’s guide to real-time PCR – Primer Design;
• COVID-19 information for laboratories – Centers for Disease Control & Prevention;
• Coronavirus testing shouldn’t be this complicated – N Wetsman;
• Shortage of RNA extraction kits hampers efforts to ramp up COVID-19 coronavirus testing – M Satyanarayana;
• How many tests for COVID-19 are being performed around the world? – Our World in Data.

სრულად

მეცნიერება, ბიოქიმია, ბიოლოგია, ქიმია, კორონავიურუსი, COVID-19, დნმ, მოლეკულური ბიოლოგია, მიკრობიოლოგია, უჯრედული ბიოლოგია, პანდემია, პჯრ, PCR, SARS-CoV-2, ვირუსი, ანტიგენი, ანტისხეული.

როცა საუბარია ხოლმე ქიმიურ რეაქციებზე, შეიძლება იფიქროთ, რომ ისინი შეუქცევადები არიან, ერთი ნივთიერება მუდმივად მეორე ნივთიერებად გარდაიქმნება. მართლაც, ზოგჯერ ასეცაა, თუმცა ზოგიერთი ქიმიური რეაქცია შექცევადია, შესაბამისად, ამ რეაქციის შედეგად მიღებული პროდუქტები შეიძლება შევიდნენ რეაქციაში ერთმანეთთან და წარმოქმნან საწყისი რეაგენტები. ეს შექცევადი რეაქციები გარკვეულ პირობებში აღწევს ე. წ. „წონასწორობას“. წონასწორობის არსის გაგება ბევრისთვის რთულია ხოლმე. ეს ინფოგრაფიკა შეიქმნა იმისათვის, რომ ამ ცნების არსი ცოტა მაინც უფრო ნათელი გახდეს...

პირველ რიგში, დავაზუსტოთ, რა არის წონასწორობა. ჩაკეტილ სისტემაში (ე. ი. სისტემაში, რომელშიც არ ხდება ნივთიერებების გარემოსთან მიმოცვლა), რეაქციის საწყის მდგომარეობაში იქნება მხოლოდ რეაგენტები. როდესაც რეაქცია დაიწყება, რეაგენტების რაოდენობები დაიწყებს კლებას და პროდუქტების რაოდენობები დაიწყებს მატებას. შეუქცევადი რეაქციის შემთხვევაში რეაგენტები პროდუქტებად გარდაიქმნებიან და რეაქცია აქ რჩება, მაგრამ როდესაც რეაქცია შექცევადია, წარმოქმნილ პროდუქტებს შეუძლიათ ერთმანეთთან შევიდნენ რეაქციაში და წარმოქმნან ისევ საწყისი რეაგენტები.

გარკვეული დორის შემდეგ შექცევადი რეაქციები ჩაკეტილ სისტემაში მიაღწევს ე. წ. „დინამიკურ წონასწორობას“. ამ დროს პირდაპირი (რეაგენტების ერთმანეთთან რეაქციაში შესვლა და პროდუქტების წარმოქმნა) და საპირისპირო (პროდუქტების ერთმანეთთან რეაქცია და საწყისი რეაგენტების ხელახლა წარმოქმნა) რეაქციების სიჩქარეები თანაბარია. ეს იმას ნიშნავს, რეაგენტებისა და პროდუქტების რაოდენობა მუდმივი რჩება, მიუხედევად იმისა, რომ ორივე რეაქცია მაინც მიმდინარეობს.

იმისათვის, რომ კარგად გაიგოთ, წარმოიდგინეთ, რომ ორი ადამიანი. ერთი ადამიანი თხრის ორმოს, ანუ ამოაქვს მიწა, ხოლო მეორე ადამიანი ამ ორმოში ყრის მიწას. თუ მათი მუშაობის სიჩქარეები ერთნაირი დარჩება, ორმოს ზომა და ამოღებული/ჩაყრილი მიწის რაოდენობა ერთი და იგივე იქნება, მიუხედევად იმისა, რომ ორივე მუშაობს. ზუსტად ესაა დინამიკური წონასწორობის არსიც.

იმის მიუხედავად, რომ რეაგენტების და პროდუქტების კონცენტრაცია თანაბარი იქნება სისტემაში, როდესაც სისტემა მიაღწევს დინამიკურ წონასწორობას, ჩვენ შეგვიძლია ისე ვაკონტროლოთ ამ სისტემის პარამეტრები, რომ რეაქცია ჩვენთვის სასურველ მხარეს გადავხაროთ, ანუ რეაგენტთა და პროდუქტთა პროპორციები შევცვალოთ ნარევში. ამ ცვლილებების შედეგების წინასწარმეტყველება შესაძლებელია „ლე შატელიეს პრინციპის“ საშუალებით.

ლე შატელიეს პრინციპის მიხედვით, თუ დინამიკურ წონასწორობაში მყოფ სისტემას შევუცვლით პირობებს, სისტემა ამ ცვლილების გაბათილებისკენ მიისწრაფის, რაც გამოიხატება რეაგენტებისა და პროდუქტების რაოდენობათა შეცვლით. მაგ., თუ გავზრდით რეაქციის ჩატარების ტემპერატურას, სისტემა ამ ცვლილებას უპასუხებს იმგვარად, რომ ტემპერატურა შეამციროს. თუ გავზრდით რეაგენტების კონცენტრაციას, სისტემა ამის პასუხად ამ რეაგენტების კონცენტრაციას შეამცირებს. როგორც ხედავთ, არც ისე რთული პრინციპია, თუმცა ბევრს უჭირს ხოლმე ამ ცოდნის სიტუაციაზე მორგება და გამოყენება.

კონცენტრაცია

დავიწყოთ კონცენტრაციით. კონცენტრაცია მარტივად რომ ვთქვათ, არის იმის საზომი თუ რა რაოდენობის ნივთიერება გვაქვს გარკვეულ მოცულობაში. თუ გავზრდით ერთ-ერთი ნივთიერების კონცენტრაციას რეაქციაში, ლე შატელიეს პრინციპის მიხედვით, სისტემა იმგვარად იმოქმედებს, რომ შეამციროს ამ ნივთიერების კონცენტრაცია.

დავუშვათ, გავზარდეთ ერთ-ერთი რეაგენტის კონცენტრაცია. წონასწორობას შეუძლია ამ რეაგენტის კონცენტრაციის შემცირება, თუ გაიზრდება პირდაპირი რეაქციის სიჩქარე, ანუ წონასწორობა მარჯვნივ გადავა, რაც გამოიწვევს სისტემაში რეაგენტების რაოდენობის შემცირებას და პროდუქტების რაოდენობის გაზრდას.

ტემპერატურა

ტემპერატურის ცვლილებასაც შეუძლია წონასწორობაზე მოახდინოს გავლენა. თუ გავზრდით ტემპერატურას, ლე შატელიეს პრინციპის მიხედვით, სისტემა მოიქცევა ისე, რომ ტემპერატურა შემცირდეს. ის თუ ამას როგორ ახერხებს და რომელ მხარეს გადაიხრება წონასწორობა, დამოკიდებულია რეაქციაზე.

ქიმიური რეაქციები შეიძლება იყოს ეგზოთერმული („სითბო გარეთ“) და ენდოთერმული („სითბოს შიგნით [შთანთქმა]“). თუ იმ ენერგიის სიდიდე, რომელიც საჭიროა რეაგენტებში არსებული ქიმიური ბმების გასაწყვეტად, ნაკლებია ახალი ბმების წარმოქმნის შედეგად გამოყოფილ ენერგიაზე, მაშინ რეაქცია ეგზოთერმულია, ხოლო თუ რეაგენტების ბმების გასაწყვეტად საჭირო ენერგია მეტია ახალი ბმების შედეგად წარმოქმნილ ენერგიაზე, მაშინ რეაქცია ენდოთერმულია. აღსანიშნავია, რომ თუ პირდაპირი რეაქცია ეგზოთერმულია, მაშინ შებრუნებული იქნება ეგზოთერმული და პირიქით.

როდესაც წონასწორულ სისტემაში ვზრდით ტემპერატურას, რეაქციის წონასწორობა გადაიხრება იმ მხარეს, რომელ მხარესაც სითბო შთაინთქმება ანუ ენდოთერმული რეაქციის მხარეს. მეორე მხრივ, თუ ტემპერატურას შევამცირებთ, მაშინ ეგზოთერმული რეაქციისკენ გადაიხრება წონასწორობა, რაც ტემპერატურას აწევს.

წნევა

იმ ტიპის რეაქციების წნევის შეცვლა, რომელშიც მონაწილეობს აირები, წონასწორობაზე გავლენას მოახდენს. წნევა წარმოიქმნება ჭურჭელზე აირის ნაწილაკების დაჯახებით. მაშასადამე, რაც უფრო მეტია აირების ნაწილაკთა რიცხვი, მით მეტი იქნება წნევა - ეს ინფორმაცია საშუალებას მოგვცემს, გავარკვიოთ, რა მოუვა წონასწორობას, როდესაც სისტემაში წნევა შეიცვლება.

თუ გავზრდით წნევას, ლე შატელიეს პრინციპის თანახმად, წონასწორობა გადაიხრება იმ მხარეს, საითაც წნევა შემცირდება. შესაბამისად, წონასწორობა გადაიხრება იმ მხარეს, საითაც ნაკლები გაზის მოლეკულაა ჩართული. ის თუ კონკრეტულად რომელ მხარეს გადაიხრება წონასწორობა, რა თქმა უნდა, დამოკიდებულია რეაქციაზე. მაშასადამე, თუ სისტემაში წნევას შევამცირებთ, წონასწორობა გადაიხრება იმგვარად, რომ წნევა გაიზარდოს, ანუ გადაიხრება იმ მხარეს, საითაც მეტი აირის მოლეკულაა.

გაითვალისწინეთ აუცილებლად, რომ ყველა რეაქციაში აირები არ მონაწილეობენ. გარდა ამისა, ზოგიერთ რეაქციის გათანაბრებულ ტოლობაში მარცხენა და მარჯვენა მხარეს აირების მოლეკულები თანაბარია ხოლმე. ასეთ შემთხვევაში წნევის ცვლილება წონასწორობაზე გავლენას არ მოახდენს.

კატალიზატორი

კატალიზატორებს ხშირად ქიმიკოსები იყენებენ ხოლმე ქიმიური რეაქციის სიჩქარის გასაზრდელად, თუმცა მის გამოყენებას წონასწორობის შეცვლის მიზნით არ აქვს აზრი, რადგან იგი, როგორც პირდაპირ, ისე საპირისპირო რეაქციას აჩქარებს ერთი და იგივე ხარისხით, რის გამოც ჯამურად წონასწორობა არცერთ მხარეს არ გადაიხრება.

რატომაა საჭირო ამის ცოდნა?

ალბათ ფიქრობთ, რატომ არის ჩვენთვის საინტერესო იმის გარკვევა, თუ რა გავლენას მოახდენს რეაქციის პირობების ცვლილება წონასწორობაზე. მართალია, ერთი შეხედვით არაქიმიკოსს რა სარგებლობას მოუტანს, მაგრამ ეს მხოლოდ ერთი შეხედვით. მაგალითად, ავიღოთ ჰაბერის პროცესი. წყალბადის და აზოტის რეაქცია ერთმანეთთან, რომლის დროსაც წარმოიქმნება ამიაკი, არის ერთ-ერთი შექცევადი რეაქციის მაგალითი, რომლის კონტროლიც (იმ მეთოდებით, რაც აქაა აღწერილი) ინდუსტრიაში საშუალებას მოგვცემს ვაწარმოოთ ამიაკი, სასუქების პრეკურსორი. გამოთვლილია, რომ სასუქის ის რაოდენობა, რომელიც ჰაბერის პროცესის საშუალებით მიიღება, მსოფლიოს მოსახლეობის 40%-ს აპურებს.

ამ რეაქციის პრობლემა არის ის, რომ იგი შექცევადია, შესაბამისად, საჭიროა დამატებითი ძალისხმევა, ვიდრე ამ ორი ნივთიერების ერთმანეთთან შერევაა, რათა ამიაკი იმ რაოდენობით წარმოიქმნას, რაც საჭიროა. პირველ რიგში, რეაქციაში შეუსვლელი აზოტი და წყალბადი რეციკლირდება მანამ, სანამ არ შევა ერთანეთთან რეაქციაში. ამ რეაქციის შედეგად მიღებული ამიაკს აცილებენ რეაქტორს, რათა წონასწორობა უფრო მეტი ამიაკის წარმოქმნის მხარეს გადაიხაროს. რკინის კატალიზატორი გამოიყენება ხოლმე ხშირად, რათა ამიაკის წარმოების პროცესი დაჩქარდეს.

ტემპერატურის თვალსაზრისით, პირდაპირი რეაქცია (აზოტის და წყალბადის ერთმანეთთან რეაგირება ამიაკის წარმოსაქმნელად) ეგზოთერმულია. შესაბამისად, იმისათვის, პირდაპირი რეაქციისკენ გადაიხაროს წონასწორობა, საჭიროა დაბალი ტემპერატურა, მაგრამ ჰაბერის პროცესი ინდუსტრიულად, როგორც წესი, ტარდება ხოლმე 400-450˚C, რაც არავითარ შემთხვევაში არაა დაბალი ტემპერატურა. მაშ, რატო გამოიყენება ეს ტემპერატურა? არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ტემპერატურა ქიმიური რეაქციის სიჩქარეზეც გავლენას ახდენს, რაზე წინაზე მაქვს ნასაუბრები; შესაბამისად, თუ ტემპერატურა ძალიან დაბალია, რეაქციაც ძალიან ნელა წავა! მაშასადამე, ე. წ. „კომპრომისული ტემპერატურა“ გამოიყენება, რაც აბალანსებს რეაქციის სიჩქარეს და წონასწორობის გადახრა პროდუქტისკენ.

საბოლოოდ, ამ რეაქციაში:

მარცხნივ უფრო მეტი გაზის მოლეკულაა, ვიდრე - მარჯვნივ. შესაბამისად, იმისათვის, რომ ამიაკის წარმოქმნისკენ გადაიხაროს წონასწორობა, საჭიროა მაღალი წნევა. ამის გამო ჰაბერის პროცესი, როგორც წესი, მიმდინარეობს ხოლმე დაახლოებით 200 ატმოსფერო წნევის პირობებში. ისევ და ისევ, ამ შემთხვევაშიც კომპრომისია საჭირო. მაღალი წნევები უფრო მეტ ამიაკს წარმოქმნის, მაგრამ ამას უფრო ძვირი დანადგარი სჭირდება და უფრო ძვირი ჯდება მისი გამართულად მუშაობის შესანარჩუნებლად გასაწევი ხარჯები.

აქვე აღვნიშნავ, რომ არსებობს სხვა მეთოდები, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელია წონასწორობის გადახრის განსაზღვრა. ეს მეთოდი უფრო მათემატიკურ მიდგომების ითვალისწინებს, მაგრამ ლე შატელიეს პრინციპი არის საკმაოდ მარტივი და უტყუარი მეთოდი იგივე მიზნის მისაღწევად.

გამოყენებული ლიტერატურა და დამატებითი საკითხავი:

• Le Châtelier’s Principle– J Clark, Chemguide;
• A rant against the use of Le Châtelier’s Principle– E Scerri;
• The Haber Process for the manufacture of ammonia– J Clark, Chemguide.

სრულად

ქიმია, წონასწორობა, ლე შატელიეს პრინციპი, ტემპერატურა, წნევა, კონცენტრაცია, კატალიზატორი, ჰაბერის პროცესი