ნობელიანტები ქიმიაში

დევიდ მაკმილანი (David W. C. MacMillan )

დაბადება: 1968-03-16 (ბელშილი, შოტლანდია, გაერთიანებული სამეფ)

გარდაცვალება:

ალმა–მატერი: გლაზგოს უნივერსიტეტი (University of Glasgow); კალიფორნიის უნივერსიტეტი, ირვაინი (University of California, Irvine)

პრემია:2021

ასიმეტრიული ორგანული კატალიზის განვითარებისთვის

დევიდ მაკმილანი შოტლანდიაში დაბადებული ქიმიკოსია, რომელიც ცნობილია ორგანული სინთეზის, ასიმეტრიული კატალიზისა და ფოტორედოქს-კატალიზის სფეროებში შეტანილი წვლილით. 2000 წელს მან დამოუკიდებლად განავითარა ორგანოკატალიზის მიდგომა და შემოიტანა ტერმინი organocatalysis ამ მიმართულების აღსანიშნავად.

იგი პრინსტონის უნივერსიტეტის ქიმიის გამორჩეული პროფესორია — James S. McDonnell Distinguished University Professor of Chemistry. მისი კვლევები მოიცავს ახალი ორგანული რეაქციების შემუშავებას, ქირალური მოლეკულების სელექციურ სინთეზსა და ფოტოკატალიზური მეთოდების გამოყენებას

ბიოგრაფია

დევიდ მაკმილანი დაიბადა 1968 წლის 16 მარტს, შოტლანდიის ქალაქ ბელშილში. ქიმიის ბაკალავრის ხარისხი 1989 წელს გლაზგოს უნივერსიტეტში მიიღო. დოქტორანტურა კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ირვაინში გააგრძელა, სადაც 1996 წელს ქიმიის დოქტორის ხარისხი მოიპოვა.

დოქტორანტურის დასრულების შემდეგ იგი ჰარვარდის უნივერსიტეტში პოსტდოქტორანტად მუშაობდა პროფესორ დევიდ ევანსის ხელმძღვანელობით. 1998 წელს კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ბერკლიში დაიწყო დამოუკიდებელი აკადემიური კარიერა. 2000 წელს კალიფორნიის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში (Caltech) გადავიდა, ხოლო 2006 წელს პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორი გახდა. 2010–2015 წლებში პრინსტონის უნივერსიტეტის ქიმიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი იყო.

მაკმილანის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სამეცნიერო მიღწევაა მცირე ორგანული მოლეკულების გამოყენებით ასიმეტრიული კატალიზის მეთოდების განვითარება. ასეთ რეაქციებში შესაძლებელია მოლეკულის სასურველი სივრცული ფორმის უპირატესად მიღება, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ფარმაცევტული ნაერთების სინთეზისას.

მისი შემდგომი კვლევები ასევე მოიცავს ფოტორედოქს-კატალიზს - სინათლის ენერგიის გამოყენებით ქიმიური გარდაქმნების წარმართვას. ამ მიდგომის ორგანოკატალიზთან გაერთიანებამ ორგანულ სინთეზში ახალი რეაქციებისა და უფრო ეფექტიანი სინთეზური გზების შემუშავებას შეუწყო ხელი.

ძირითადი შრომები

1. Ahrendt, K. A.; Borths, C. J.; MacMillan, D. W. C. New Strategies for Organic Catalysis: The First Highly Enantioselective Organocatalytic Diels–Alder Reaction. Journal of the American Chemical Society, 2000, 122, 4243–4244.
2. Austin, J. F.; MacMillan, D. W. C. Enantioselective Organocatalytic Indole Alkylations. Design of a New and Highly Effective Chiral Amine for Iminium Catalysis. Journal of the American Chemical Society, 2002, 124, 1172–1173.
3. Northrup, A. B.; MacMillan, D. W. C. The First Direct and Enantioselective Cross-Aldol Reaction of Aldehydes. Journal of the American Chemical Society, 2002, 124, 6798–6799.
4. Northrup, A. B.; MacMillan, D. W. C. Two-Step Synthesis of Carbohydrates by Selective Aldol Reactions. Science, 2004, 305, 1752–1755.
5. Nicewicz, D. A.; MacMillan, D. W. C. Merging Photoredox Catalysis with Organocatalysis: The Direct Asymmetric Alkylation of Aldehydes. Science, 2008, 322, 77–80.
6. Nagib, D. A.; Scott, M. E.; MacMillan, D. W. C. Enantioselective α-Trifluoromethylation of Aldehydes via Photoredox Organocatalysis. Journal of the American Chemical Society, 2009, 131, 10875–10877.
7. Nagib, D. A.; MacMillan, D. W. C. Trifluoromethylation of Arenes and Heteroarenes via Photoredox Catalysis. Nature, 2011, 480, 224–228.

ნაშრომები

1. Ahrendt, K. A.; Borths, C. J.; MacMillan, D. W. C. New Strategies for Organic Catalysis: The First Highly Enantioselective Organocatalytic Diels–Alder Reaction. Journal of the American Chemical Society, 2000, 122, 4243–4244.
2. Austin, J. F.; MacMillan, D. W. C. Enantioselective Organocatalytic Indole Alkylations. Design of a New and Highly Effective Chiral Amine for Iminium Catalysis. Journal of the American Chemical Society, 2002, 124, 1172–1173.
3. Northrup, A. B.; MacMillan, D. W. C. The First Direct and Enantioselective Cross-Aldol Reaction of Aldehydes. Journal of the American Chemical Society, 2002, 124, 6798–6799.
4. Northrup, A. B.; MacMillan, D. W. C. Two-Step Synthesis of Carbohydrates by Selective Aldol Reactions. Science, 2004, 305, 1752–1755.
5. Nicewicz, D. A.; MacMillan, D. W. C. Merging Photoredox Catalysis with Organocatalysis: The Direct Asymmetric Alkylation of Aldehydes. Science, 2008, 322, 77–80.
6. Nagib, D. A.; Scott, M. E.; MacMillan, D. W. C. Enantioselective α-Trifluoromethylation of Aldehydes via Photoredox Organocatalysis. Journal of the American Chemical Society, 2009, 131, 10875–10877.
7. Nagib, D. A.; MacMillan, D. W. C. Trifluoromethylation of Arenes and Heteroarenes via Photoredox Catalysis. Nature, 2011, 480, 224–228.

ლიტერატურა

The Nobel Prize in Chemistry 2021 - NobelPrize.org

სტატია მომზადებულია მიერ