ნობელიანტები ქიმიაში

სუსუმუ კიტაგავა (Susumu Kitagawa )

დაბადება: 1951-07-04 (კიოტო, იაპონია)

გარდაცვალება:

ალმა–მატერი: კიოტოს უნივერსიტეტი (Kyoto University)

პრემია:2025

მეტალორგანული კარკასების განვითარებისათვის

სუსუმუ კიტაგავა იაპონელი ქიმიკოსია, რომლის სამეცნიერო საქმიანობა მოიცავს კოორდინაციულ ქიმიას, კრისტალური სტრუქტურების დიზაინსა და ფოროვანი მასალების ფუნქციურ თვისებებს. იგი ცნობილია მეტალორგანული კარკასების (MOFs) განვითარებაში შეტანილი წვლილით.
კიტაგავას კვლევები აერთიანებს ლითონის იონებისა და ორგანული ლიგანდების ქიმიას, კრისტალოგრაფიასა და აირების სორბციის შესწავლას. მისმა ჯგუფმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა იმის გარკვევაში, თუ როგორ შეიძლება ფოროვანი კარკასის სტრუქტურა და მოქნილობა გამოყენებულ იქნეს აირების შენახვისა და სელექციური გამოყოფისათვის.

ბიოგრაფია

სუსუმუ კიტაგავა დაიბადა 1951 წლის 4 ივლისს, კიოტოში, იაპონიაში. 1974 წელს კიოტოს უნივერსიტეტში ინჟინერიის ბაკალავრის ხარისხი მიიღო, 1976 წელს — მაგისტრის ხარისხი, ხოლო 1979 წელს იმავე უნივერსიტეტში დოქტორის ხარისხი მოიპოვა.

1979 წელს იგი კინკის უნივერსიტეტის (Kindai University) აკადემიურ პერსონალს შეუერთდა. შემდგომ წლებში მუშაობდა ლექტორად და ასოცირებულ პროფესორად. 1992 წელს ტოკიოს მეტროპოლიტენის უნივერსიტეტში პროფესორი გახდა, ხოლო 1998 წელს კიოტოს უნივერსიტეტში გადავიდა, სადაც ფოროვანი კოორდინაციული მასალების კვლევას აგრძელებდა.

კიტაგავას კვლევითი ინტერესის მთავარი საგანი გახდა ფოროვანი კოორდინაციული პოლიმერები — მასალები, რომლებშიც ლითონის ცენტრები ორგანული ლიგანდებით უკავშირდება ერთმანეთს და წარმოქმნის არხებისა და ღრუების მქონე კრისტალურ სტრუქტურას.

1990-იანი წლების ბოლოსა და 2000-იანი წლების დასაწყისში მისმა ჯგუფმა შეისწავლა, როგორ შეიძლება ამ სტრუქტურების ფორიანობისა და მოქნილობის კონტროლი. კიტაგავამ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ კარკასები ყოველთვის ხისტი არ უნდა იყოს: ზოგიერთ მათგანს შეუძლია გარე პირობების ან მასში მოხვედრილი მოლეკულების საპასუხოდ სტრუქტურის შეცვლა.

მისი კვლევები საფუძვლად დაედო ფოროვანი მასალების ახალი თაობის განვითარებას, რომლებიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს აირების შენახვისთვის, მოლეკულების სელექციური გამოყოფისა და კატალიზისთვის.

ძირითადი შრომები

1. Highly controlled acetylene accommodation in a metal–organic microporous material. R. Matsuda et al., Nature, 436, 238–241 (2005).
2. Soft Porous Crystals. S. Horike, S. Shimomura, S. Kitagawa, Nature Chemistry, 1, 695–704 (2009).
3. Shape-memory nanopores induced in coordination frameworks by crystal downsizing. Y. Sakata et al., Science, 339, 193–196 (2013).
4. Self-Accelerating CO Sorption in a Soft Nanoporous Crystal. H. Sato et al., Science, 343, 167–170 (2014).
5. Future Porous Materials. S. Kitagawa, Accounts of Chemical Research, 50, 514–516 (2017).
6. Transport properties in porous coordination polymers. J.-S. Lee, K. Otake, S. Kitagawa, Coordination Chemistry Reviews, 421, 213447 (2020).

ნაშრომები

1. Highly controlled acetylene accommodation in a metal–organic microporous material. R. Matsuda et al., Nature, 436, 238–241 (2005).
2. Soft Porous Crystals. S. Horike, S. Shimomura, S. Kitagawa, Nature Chemistry, 1, 695–704 (2009).
3. Shape-memory nanopores induced in coordination frameworks by crystal downsizing. Y. Sakata et al., Science, 339, 193–196 (2013).
4. Self-Accelerating CO Sorption in a Soft Nanoporous Crystal. H. Sato et al., Science, 343, 167–170 (2014).
5. Future Porous Materials. S. Kitagawa, Accounts of Chemical Research, 50, 514–516 (2017).
6. Transport properties in porous coordination polymers. J.-S. Lee, K. Otake, S. Kitagawa, Coordination Chemistry Reviews, 421, 213447 (2020).

ლიტერატურა

https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/press-release/

სტატია მომზადებულია მიერ