ნობელიანტები ქიმიაში

ალექსეი ეკიმოვი (Aleksey Yekimov )

დაბადება: 1945-01-01 (სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი)

გარდაცვალება:

ალმა–მატერი: ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტი; იოფეს ფიზიკურ-ტექნიკური ინსტიტუტი

პრემია:2023

კვანტური წერტილების აღმოჩენისა და სინთეზისთვის

ალექსეი ეკიმოვი ფიზიკოსია, რომელიც სპეციალიზებულია მყარ სხეულთა ფიზიკაში, ოპტიკასა და ნანომასალებში. მისი კვლევები ეხებოდა ნახევარგამტარულ კრისტალებს, რომლებიც მინის სტრუქტურაშია განაწილებული, და ამ კრისტალების ზომის გავლენას სინათლის შთანთქმაზე.

ეკიმოვის ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ ნანომასშტაბზე მასალის თვისებები მხოლოდ მის ქიმიურ შედგენილობაზე არ არის დამოკიდებული — მათ განსაზღვრავს ნაწილაკების ზომაც. ეს აღმოჩენა კვანტური წერტილების კვლევის ერთ-ერთ საწყის ეტაპად ითვლება.

ბიოგრაფია

ალექსეი ივანეს ძე ეკიმოვი დაიბადა 1945 წელს, ყოფილ საბჭოთა კავშირში. მან ფიზიკის მიმართულებით განათლება ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მიიღო, ხოლო შემდგომ იოფეს ფიზიკურ-ტექნიკურ ინსტიტუტში განაგრძო სამეცნიერო საქმიანობა.

ეკიმოვი მუშაობდა ვავილოვის სახელობის სახელმწიფო ოპტიკურ ინსტიტუტში, სადაც იკვლევდა მინაში წარმოქმნილ ნახევარგამტარულ კრისტალებსა და მათ ოპტიკურ თვისებებს. 1980-იანი წლების დასაწყისში მან სპილენძის ქლორიდის ნანოკრისტალების შემცველ მინაში გამოავლინა ზომაზე დამოკიდებული კვანტური ეფექტები. ნაწილაკების ზომის ცვლილება მინის სინათლის შთანთქმის სპექტსა და შეფერილობაზე აისახებოდა.

ეს შედეგი მნიშვნელოვანი იყო, რადგან მანამდე კვანტური ზომითი ეფექტები თეორიულად იყო განხილული, მაგრამ მათი ექსპერიმენტული შესწავლა ნანომასშტაბზე რთულ ამოცანად მიიჩნეოდა. ეკიმოვმა აჩვენა, რომ ასეთი ეფექტების მიღება და დაკვირვება რეალურ მასალებში შესაძლებელი იყო.

მოგვიანებით ეკიმოვი აშშ-ში გადავიდა და მუშაობდა Nanocrystals Technology Inc.-ში, სადაც ნახევარგამტარული ნანოკრისტალების კვლევასა და ტექნოლოგიურ გამოყენებას აგრძელებდა. 2023 წელს მას, ლუის ბრიუსსა და მუუნჯი ბავენდს, ნობელის პრემია მიენიჭა კვანტური წერტილების აღმოჩენისა და სინთეზისათვის.

ძირითადი შრომები

1. Ekimov, A. I.; Onushchenko, A. A. Quantum Size Effect in Three-Dimensional Microscopic Semiconductor Crystals. JETP Letters, 1981, 34, 345–349.

2. Ekimov, A. I.; Efros, Al. L.; Onushchenko, A. A. Quantum Size Effect in Semiconductor Microcrystals. Solid State Communications, 1985, 56, 921–924.

ნაშრომები

1. Ekimov, A. I.; Onushchenko, A. A. Quantum Size Effect in Three-Dimensional Microscopic Semiconductor Crystals. JETP Letters, 1981, 34, 345–349.

2. Ekimov, A. I.; Efros, Al. L.; Onushchenko, A. A. Quantum Size Effect in Semiconductor Microcrystals. Solid State Communications, 1985, 56, 921–924.

ლიტერატურა

The Nobel Prize in Chemistry 2023 - NobelPrize.org

სტატია მომზადებულია მიერ