ნობელიანტები ქიმიაში
კეროლინ რუთ ბერტოცი (Carolyn Ruth Bertozzi )
დაბადება: 1966-10-10 (ბოსტონი, აშშ)
გარდაცვალება:
ალმა–მატერი: ჰარვარდის უნივერსიტეტი (Harvard University); კალიფორნიის უნივერსიტეტი, ბერკლი (University of California, Berkeley
პრემია:2022
„კლიკ-ქიმიისა და ბიოორთოგონალური ქიმიის განვითარებისათვის“.
კეროლინ ბერტოცი ამერიკელი ქიმიკოსია, რომლის კვლევები აერთიანებს ორგანულ ქიმიას, გლიკობიოლოგიასა და ქიმიურ ბიოლოგიას. იგი ცნობილია ბიოორთოგონალური რეაქციების შემუშავებით, რაც მეცნიერებს საშუალებას აძლევს ცოცხალ ორგანიზმებში შეისწავლონ რთული ბიომოლეკულები, განსაკუთრებით უჯრედის ზედაპირზე არსებული ნახშირწყლოვანი სტრუქტურები — გლიკანები.
ბერტოცი სტენფორდის უნივერსიტეტის პროფესორია და ჰოვარდ ჰიუზის სამედიცინო ინსტიტუტის (Howard Hughes Medical Institute) მკვლევარია. მისი სამეცნიერო საქმიანობა მოიცავს დაავადებებთან დაკავშირებული გლიკანების შესწავლას, კიბოს დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ახალი მიდგომების შემუშავებას.
ბიოგრაფია
კეროლინ რუთ ბერტოცი დაიბადა 1966 წელს, მასაჩუსეტსის შტატში, აშშ-ში. იგი გაიზარდა ოჯახში, სადაც საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს დიდი ყურადღება ეთმობოდა. მისი მამა, უილიამ ბერტოცი, მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (MIT) ფიზიკის პროფესორი იყო.
1988 წელს ბერტოციმ ჰარვარდის უნივერსიტეტში ქიმიის ბაკალავრის ხარისხი მიიღო. შემდეგ სწავლა კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ბერკლიში გააგრძელა და 1993 წელს ქიმიის დოქტორის ხარისხი მოიპოვა. სადოქტორო კვლევის შემდეგ პოსტდოქტორანტად მუშაობდა კალიფორნიის უნივერსიტეტში, სან-ფრანცისკოში (UCSF), სადაც უჯრედული იმუნოლოგიის საკითხებს იკვლევდა.
1996 წელს იგი ბერკლის უნივერსიტეტის აკადემიურ პერსონალს შეუერთდა, ხოლო 2015 წელს სტენფორდის უნივერსიტეტში გადავიდა. მისი კვლევითი ჯგუფი იკვლევს უჯრედის ზედაპირზე არსებულ გლიკანებს და მათ კავშირს კიბოსთან, ანთებით პროცესებსა და ინფექციურ დაავადებებთან.
ბერტოცის მნიშვნელოვანი მიღწევა ბიოორთოგონალური ქიმიის განვითარებაა. ეს მეთოდები საშუალებას იძლევა, კონკრეტული მოლეკულები ქიმიურად მოინიშნოს ცოცხალ სისტემაში და მათი მდებარეობა ან ცვლილებები დაკვირვების საგნად იქცეს. ამგვარი მიდგომები გამოიყენება ბიოლოგიური პროცესების შესასწავლად, უჯრედების ვიზუალიზაციისთვის და სამკურნალო საშუალებების მიზნობრივი მიწოდების ახალი სტრატეგიების შესამუშავებლად.
ძირითადი შრომები
1. Bertozzi, C. R.; Bednarski, M. D. A New Approach to Carbohydrate Recognition. Journal of the American Chemical Society, 1992. ბერტოცის ადრეული კვლევები ნახშირწყლების ქიმიურ ამოცნობასა და ბიოლოგიურ ურთიერთქმედებებს უკავშირდება.
2. Prescher, J. A.; Dube, D. H.; Bertozzi, C. R. Chemical Remodelling of Cell Surfaces in Living Animals. Nature, 2004, 430, 873–877. DOI: 10.1038/nature02791.
3. Sletten, E. M.; Bertozzi, C. R. Bioorthogonal Chemistry: Fishing for Selectivity in a Sea of Functionality. Angewandte Chemie International Edition, 2009, 48, 6974–6998. DOI: 10.1002/anie.200900942.
4. Jewett, J. C.; Bertozzi, C. R. Cu-Free Click Cycloaddition Reactions in Chemical Biology. Chemical Society Reviews, 2010, 39, 1272–1279. DOI: 10.1039/B901970G.
5. Doll, F. et al. Rapid 3D Imaging of Cancer Cells Using Bioorthogonal Chemistry. ბიოორთოგონალური ქიმიის გამოყენება უჯრედების ვიზუალიზაციასა და ბიოლოგიურ კვლევებში ბერტოცის ჯგუფის შემდგომი კვლევების ერთ-ერთი მიმართულებაა.
ნაშრომები
1. Bertozzi, C. R.; Bednarski, M. D. A New Approach to Carbohydrate Recognition. Journal of the American Chemical Society, 1992. ბერტოცის ადრეული კვლევები ნახშირწყლების ქიმიურ ამოცნობასა და ბიოლოგიურ ურთიერთქმედებებს უკავშირდება.
2. Prescher, J. A.; Dube, D. H.; Bertozzi, C. R. Chemical Remodelling of Cell Surfaces in Living Animals. Nature, 2004, 430, 873–877. DOI: 10.1038/nature02791.
3. Sletten, E. M.; Bertozzi, C. R. Bioorthogonal Chemistry: Fishing for Selectivity in a Sea of Functionality. Angewandte Chemie International Edition, 2009, 48, 6974–6998. DOI: 10.1002/anie.200900942.
4. Jewett, J. C.; Bertozzi, C. R. Cu-Free Click Cycloaddition Reactions in Chemical Biology. Chemical Society Reviews, 2010, 39, 1272–1279. DOI: 10.1039/B901970G.
5. Doll, F. et al. Rapid 3D Imaging of Cancer Cells Using Bioorthogonal Chemistry. ბიოორთოგონალური ქიმიის გამოყენება უჯრედების ვიზუალიზაციასა და ბიოლოგიურ კვლევებში ბერტოცის ჯგუფის შემდგომი კვლევების ერთ-ერთი მიმართულებაა.
ლიტერატურა
https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2022/summary/
სტატია მომზადებულია მიერ
ჩვენი სტუმრები
სწრაფი ბმულები
